Ιωάννης Καποδίστριας: Άγνωστες ιστορίες του ανθρώπου που διαμόρφωσε το σύγχρονο ελληνικό κράτος

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Ένας κακός χαμός έχει ξεσπάσει πρόσφατα στο Διαδίκτυο με αφορμή την ταινία του Γιάννη Σμαραγδή Καποδίστριας, στην οποία παρουσιάζεται η ζωή του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας.  Άλλοι κάνουν λόγο για «αγιογραφία» μίας από τις πιο σημαντικές (αναμφίβολα) προσωπικότητες της ελληνικής ιστορίας, άλλοι πως πρόκειται για μία ταινία με πολλές ιστορικές ανακρίβειες κι άλλοι πως ευτυχώς πλέον όλοι μάθαμε ποιος ήταν ο Καποδίστριας.

Όποια άποψη κι αν εστερνίζεστε, σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να ρίξουμε λίγο φως στις πιο άγνωστες ιστορίες του πρώτου Κυβερνήτη της πρωτοεμφανιζόμενης Ελλάδας και να ρίξουμε μία κλεφτή ματιά πίσω από την κουρτίνα του «Παγκόσμιου Έλληνα» αποφεύγοντας εξιδανικεύσεις και υπερβολές.

Ας ξεκινήσουμε με τα πιο τετριμμένα: Ο Ιωάννης Καποδίστριας (Κέρκυρα, 10 Φεβρουαρίου 1776 – Ναύπλιο, 27 Σεπτεμβρίου 1831) υπήρξε μια από τις πιο σημαντικές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Γεννημένος σε μια από τις παλαιότερες οικογένειες της Κέρκυρας, η καταγωγή του ανάγεται στην βενετική περίοδο και στο οικογενειακό όνομα Κάπο ντ’ Ίστρια (σύγχρονο Koper στη Σλοβενία).

Διπλωμάτης με διεθνές κύρος

Πριν αναλάβει τα ηνία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, ο Καποδίστριας καλλιέργησε μια διεθνή καριέρα στη διπλωματία. Σπούδασε ιατρική, φιλοσοφία και νομικά στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας και εισήλθε στην υπηρεσία της Ρωσίας το 1809, όπου εξελίχθηκε σε εξέχοντα σύμβουλο του Τσάρου Αλέξανδρου Α’.

Μέσα από αυτό το ρόλο, συμμετείχε στις κρίσιμες διαπραγματεύσεις του Ευρωπαϊκού συστήματος μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους, ενισχύοντας σημαντικά την επιρροή του στην ευρωπαϊκή πολιτική σφαίρα.

Ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας

Το 1827 εξελέγη πρώτος Κυβερνήτης της ανεξάρτητης Ελλάδας από την Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας και έφτασε στη χώρα στις αρχές του 1828 για να αναλάβει την οργάνωση ενός κράτους σε κατάσταση απόλυτης διάλυσης.

Ανέλαβε να ανασυγκροτήσει την διοίκηση, να θέσει τις βάσεις για φορολογικό σύστημα, να οργανώσει τα διοικητικά όργανα και να εφαρμόσει νόμους. Ενέκρινε τη χρήση του «Φοίνικα» ως εθνικού νομίσματος, ίδρυσε τη Εθνική Τυπογραφία και εδραίωσε τα πρώτα τακτικά σώματα στρατού.

Καινοτομίες στην κοινωνία και τον πολιτισμό

Ο Καποδίστριας δεν περιορίστηκε στη διοίκηση. Εισήγαγε μεγάλης σημασίας μέτρα δημόσιας υγείας, όπως η καθιέρωση σύγχρονων συστημάτων για την αντιμετώπιση λοιμώξεων μετά την Επανάσταση, αξιοποιώντας την ιατρική του εκπαίδευση.

Μερίμνησε για την εκπαίδευση, την αστική ανάπτυξη (εντοπίζοντας αρχιτέκτονες για την ανοικοδόμηση πόλεων όπως η Πάτρα και το Άργος) και προώθησε την έρευνα και τις τέχνες – στοιχεία που καθιέρωσαν μια πιο σύγχρονη και οργανωμένη κοινωνία.

Οι άγνωστες πλευρές του Ιωάννη Καποδίστρια

Υπάρχουν όμως και κάποιες ιστορίες που πρέπει να... ψάξεις λίγο παραπάνω για να τις εντοπίσεις. Αναζητώντας όμως σε βιογραφίες και βιβλία αφιερωμένα στον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας βρήκαμε κάποιες που αναδεικνύουν το προφίλ ενός ανθρώπου που είχε πάθος με τη δουλειά του και μεγάλη αγάπη για τη χώρα του.

Δεν παντρεύτηκε ποτέ – από επιλογή, όχι από συγκυρία

Ο Καποδίστριας συνειδητά δεν δημιούργησε οικογένεια. Σε επιστολές του προς συγγενείς και φίλους αναφέρει πως δεν θεωρούσε ηθικά αποδεκτό να ζητήσει από γυναίκα να μοιραστεί μια ζωή γεμάτη εξορίες, πολιτικές συγκρούσεις και προσωπικούς κινδύνους. Πίστευε ότι όφειλε να ανήκει «ολόκληρος» στο δημόσιο καθήκον. Η στάση αυτή τον απομόνωσε συναισθηματικά, αλλά ενίσχυσε τη σχεδόν ασκητική εικόνα του.

Έστελνε τον μισθό του σε ορφανά και φτωχούς

Κατά τη θητεία του ως Κυβερνήτης δεν δεχόταν προσωπικό μισθό. Τα χρήματα που προβλέπονταν για εκείνον κατευθύνονταν σε ορφανοτροφεία, σχολεία και οικογένειες αγωνιστών. Χαρακτηριστικά, για τα παιδιά των θυμάτων του Αγώνα έλεγε ότι «δεν είναι ελεημοσύνη, είναι χρέος της Πολιτείας».

Κοιμόταν ελάχιστα και έγραφε ασταμάτητα

Μαρτυρίες συνεργατών του αναφέρουν ότι κοιμόταν 3–4 ώρες το πολύ, συνήθως με τα ρούχα. Ξυπνούσε χαράματα και περνούσε ώρες γράφοντας επιστολές στα γαλλικά, ιταλικά και ρωσικά. Η αλληλογραφία του αριθμεί χιλιάδες επιστολές και αποκαλύπτει έναν άνθρωπο που ήξερε ότι δεν είχε πολύ χρόνο στη διάθεσή του.

Απεχθανόταν την προσωπική προβολή

Αρνήθηκε αγάλματα εν ζωή, δημόσιες τελετές και τίτλους. Όταν του πρότειναν να ονομαστεί νόμισμα ή θεσμός με το όνομά του, απάντησε πως «τα κράτη δεν χτίζονται με προσωπολατρία». Η στάση αυτή τον έφερε σε σύγκρουση με μια κοινωνία που αναζητούσε ισχυρά σύμβολα.

Τα fake news με την πατάτα

Ένας από τους πιο γνωστούς αστικούς μύθους είναι κι αυτός με τον Καποδίστρια και την πατάτα. Συγκεκριμένα, είναι (φαντάζομαι) σε όλους γνωστή η ιστορία που θέλει τον καποδίστρια να φέρνει για πρώτη φορά στη χώρα την πατάτα.

Σύμφωνα με τον μύθο, επειδή παρατήρησε πως κανείς από τους Έλληνες δεν έδειξε κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δοκιμάσει το γνωστό τότε ως γεώμηλο, έβαλε ανθρώπους να την φυλάνε, με τους πολίτες να νομίζουν πως πρόκειται για κάτι πολύτιμο και να αρχίσουν να την κλέβουν με τα τσουβάλια.

Το συγκεκριμένο τέχνασμα αν και πρόκειται για μία ιστορία που επικοινωνήθηκε από γενιά σε γενιά, δεν είναι αληθινή. Ακριβώς η ίδια ιστορία εμφανίζεται και σε άλλες χώρες, με διαφορετικούς πρωταγωνιστές: στη Γαλλία με τον γεωπόνο και διατροφολόγο Αντουάν Παρμαντιέ, στη Γερμανία με τον βασιλιά της Πρωσίας Φρειδερίκο τον Μέγα και στη Ρωσία με την τσαρίνα Μεγάλη Αικατερίνη.

Ήξερε ότι κινδύνευε – και δεν απομακρύνθηκε

Τους τελευταίους μήνες πριν τη δολοφονία του είχε συγκεκριμένες προειδοποιήσεις. Του πρότειναν φρουρά, αλλαγή κατοικίας, ακόμα και αναχώρηση από το Ναύπλιο. Απάντησε πως αν ένας κυβερνήτης φοβάται να κυκλοφορήσει ανάμεσα στους πολίτες του, «τότε έχει ήδη αποτύχει».

Όταν δολοφονήθηκε πήγαινε στην εκκλησία

Παρά τις μεγάλες προσπάθειές του να δημιουργήσει ουσιαστικά ένα νέο κράτος, η πολιτική του Καποδίστρια πυροδότησε έντονες αντιπαραθέσεις με τοπικά, οικογενειακά και πολιτικά συμφέροντα της εποχής. Η προσπάθειά του να περιορίσει την εξουσία των δυνατών και των τοπικών αρχόντων δημιούργησε αντιδράσεις που κορυφώθηκαν με τη δολοφονία του στο Ναύπλιο.

Το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831 πήγαινε στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, όπως κάθε Κυριακή. Δεν πήγαινε σε πολιτική συνάντηση, ούτε σε στρατιωτικό έλεγχο. Η δολοφονία του έγινε μπροστά στην είσοδο του ναού — γεγονός που συγκλόνισε ακόμη και τους αντιπάλους του.

Η κληρονομιά ενός σπουδαίου Έλληνα

Η συμβολή του Καποδίστρια στη θεμελίωση της σύγχρονης ελληνικής πολιτείας είναι καθοριστική, και παρά τις αντιφάσεις που χαρακτήρισαν την πολιτική του, θεωρείται από τους πλέον οραματιστές ηγέτες της ιστορίας μας.

Πέραν όμως της «επίσημης ιστορίας», ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν ήταν απλώς ένας «αυταρχικός τεχνοκράτης», όπως συχνά παρουσιάζεται. Ήταν ένας άνθρωπος μοναχικός, αυστηρός πρώτα με τον εαυτό του, βαθιά ηθικός, που πίστευε ότι η Ελλάδα έπρεπε να προηγηθεί της προσωπικής του ζωής. Κάτι που το κατάφερε μέχρι το (γρήγορο) τέλος.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google